Phi tượng cục: khai cuộc lên Tượng chắc chắn của bên Đỏ

Phi tượng cục là gì

Phi tượng cục (飞相局) là khai cuộc trong đó nước đầu tiên của Đỏ đưa một con Tượng vào điểm giữa trước cung, T3.5 (相三进五) hoặc T7.5 (相七进五). Đỏ không tấn công gì cả mà củng cố trung tâm trước khi có quân nào nhắm vào đó, rồi nhường cho Đen quyết định thật sự đầu tiên của ván cờ.

Tên gọi có nghĩa là ván Tượng bay: 相 là chữ chỉ Tượng của bên Đỏ, còn 飞 tả bước đi chéo của nó vào giữa. Đây là lựa chọn của những người thích thắng một ván dài và chính xác hơn là một ván ngắn và sắc. Nó cũng gạt phần lớn sự chuẩn bị của đối thủ ra khỏi bàn cờ ngay từ nước đầu.

Vì sao một con Tượng làm thế trận vững

Tượng đi chéo đúng hai điểm và không được qua sông, nên đó là quân thuần phòng thủ. Đặt nó lên điểm giữa trước cung là gia cố ngay khu vực phía trước Tướng. Pháo đầu của đối phương vì thế khó đánh xuyên qua trung tâm hơn nhiều, bởi những điểm then chốt ở giữa đã được canh sẵn.

Cờ tướng trừng phạt một trung tâm lỏng lẻo nhanh hơn hầu hết các trò chơi khác, vì một con Pháo trên lộ mở có thể từ đầu kia bàn cờ lao tới chỉ trong một nước. Con Tượng ở điểm giữa khiến những cú lao tới ấy bớt đáng sợ đi nhiều. Tóm lại trong một câu: dựng một thế trận không thể bị xô đổ, để đối thủ cho bạn biết họ chọn kế hoạch nào, rồi trả lời nó.

Mở đầu bằng Tượng cũng giúp Đỏ chưa phải đưa quân tấn công ra sớm. Pháo và Mã còn để dành, sẵn sàng phát triển ở nơi ván cờ cần. Khai cuộc này hiếm khi dẫn tới thảm họa sớm, vì nó không tạo điểm yếu và không dâng cho đối thủ mục tiêu dễ dàng nào.

Cái giá phải trả

Nói cho thật, Đỏ nhường quyền chủ động trong một thời gian. Bạn không tấn công ở nước đầu, và một đối thủ chuẩn bị kỹ thường sẽ chiếm lộ giữa bằng Pháo của chính họ. Đó là một nhượng bộ thật. Phần bù lại cũng thật: một cấu trúc lành mạnh, không có biến ép buộc nào phải học thuộc, và một đối thủ phải tạo ra thứ gì đó từ con số không trước một thế trận không có điểm yếu.

Khi Đen vào Pháo đầu

Nước đáp thử thách nhất, và cũng rất phổ biến, là 1.T3.5 P8-5 (相三进五 炮8平5). Đỏ đã từ chối trung tâm, Đen lấy nó. Vai trò hai bên đảo ngược: người đi sau thành người tấn công, còn Đỏ là người dựng phòng tuyến. Nghe thì bất lợi nhưng thực ra không, vì con Tượng Đỏ vừa đi chính là quân khiến lộ giữa khó bị phá. Pháo Đen nhắm xuống lộ giữa, nhưng trên đường tới Tướng Đỏ giờ đã có thêm con Tượng đứng chắn.

Từ đó Đỏ ra quân bình thường, giữ trung tâm được che chắn, mời đổi quân trên lộ giữa, và khi Đen đã cam kết thì mở một lộ cánh cho Xe. Đỏ chờ khoảnh khắc những quân tiến sâu của Đen bắt đầu cần được bảo vệ. Một đợt tấn công không xuyên thủng được sẽ để lại một cấu trúc phía sau, và cấu trúc chính là thứ Đỏ chơi vì nó. Ngược lại, Đen phải biến quyền chủ động thành thứ gì đó thật nhanh, vì mỗi nước yên lặng lại làm thế cờ của Đỏ tốt thêm.

Người thích tấn công thường thấy khó chịu trước Phi tượng cục, vì nó không cho họ những lộ mở và điểm yếu mà lối chơi của họ cần. Vậy Đỏ có mất lợi thế đi trước không? Mất một phần. Đỏ đổi một phần quyền chủ động lấy một cấu trúc không có điểm yếu, và đó chính là thỏa thuận mà Phi tượng cục luôn đưa ra. Cả hai bên cũng nên nhớ hai Tướng không được đối mặt trên một lộ trống: ở những lộ giữa chật chội như thế này, luật ấy là một vũ khí chiến thuật thật sự.

Khi Đen dựng Bình phong mã

Cách đáp phổ biến còn lại là Bình phong mã, bắt đầu bằng 1.T3.5 M2.3 (相三进五 马2进3). Không bên nào vội: Đỏ củng cố trung tâm bằng Tượng, Đen xây tấm bình phong bằng hai Mã. Kết quả là khai cuộc mang tính chiến lược bậc nhất của cờ tướng, không có biến ép buộc, không có chiến thuật sớm, chỉ có một ván dài mà người có kế hoạch tốt hơn và thần kinh vững hơn sẽ vượt lên. Ra khỏi khai cuộc, thế cờ gần như cân bằng, Đỏ giữ lợi thế nhỏ mà quyền đi trước luôn mang lại.

Khi không có gì để tấn công, hãy cải thiện quân đang đứng kém nhất. Hãy tranh lộ mở từ trước khi nó xuất hiện, vì ai sẵn sàng lúc lộ mở sẽ chiếm được nó. Hãy tiến Binh có mục đích: Binh qua sông mạnh lên rất nhiều vì được đi ngang, và trong thế cờ chậm, những lần qua sông ấy chính là kế hoạch. Đừng coi đây là một ván hòa: thế cờ yên tĩnh trong cờ tướng có thể bùng nổ chỉ sau một nước.

Những ván này thường được định đoạt ở trung cuộc, trên một cánh, sau khi một bên đã tốn thêm một nước vô ích. Cả hai cấu trúc đều lành mạnh, nên người thua thường là người cạn ý tưởng trước và bắt đầu đi cho qua lượt. Nếu thấy mình sắp đi một nước chỉ vì đến lượt, hãy dừng lại và tìm một quân đang không làm gì.

Kế hoạch điển hình sau nước Tượng

Sau nước đầu, việc ra quân thường diễn ra bình thản: đưa hai Mã lên những điểm tự nhiên, đặt một Pháo vào chỗ có ích và chuẩn bị cho Xe ra những lộ sẽ mở. Không có gì cầu kỳ, không có gì cam kết. Một ý quen thuộc là kết hợp con Tượng vững chắc với cách đặt Pháo linh hoạt, đôi khi dẫn sang những thế có họ hàng như Quá cung pháo ở một cánh. Tượng là mỏ neo phòng thủ, các quân khác lo phần điều động.

Hai ý nữa đáng nhớ. Hãy để Đen dàn quân quá đà ở một cánh, rồi mở lộ mà những quân tiến sâu của họ bỏ lại phía sau. Và hãy canh khoảnh khắc Pháo giữa của Đen hết ngòi có ích. Pháo không có gì để nhảy qua là một quân yếu, và khai cuộc này rất giỏi tạo ra khoảnh khắc đó.

Đừng vội. Phi tượng cục thắng bằng sự bền bỉ chứ không bằng tốc độ. Ra quân chắc chắn, giữ Tướng an toàn sau Sĩ và Tượng phối hợp, rồi chờ tới trung cuộc, nơi cấu trúc vững và quân đặt linh hoạt thường cho bạn cơ hội tốt hơn trước một đối thủ đã cam kết quá nhiều.

Phi tượng cục hợp với ai

Với bất kỳ ai hay thua trong vòng mười lăm nước đầu. Chơi Phi tượng cục một tháng và bạn sẽ không còn bị cuốn khỏi bàn cờ chỉ sau vài nước; đó cũng là cách nhanh nhất để biết phần còn lại trong lối chơi của mình có ổn không. Khai cuộc này đặc biệt hợp với người mới hay bị tấn công sớm, vì nó yêu cầu ra quân hợp lý chứ không yêu cầu thuộc lý thuyết, và thế cờ vẫn chơi được ngay cả khi bạn chưa chắc nên làm gì.

Nó cũng hợp với người không thích những biến chiến thuật rối rắm, muốn thắng bằng cấu trúc và điều quân, và cần một hệ thống ít lý thuyết mà dùng được trước gần như mọi thứ đối thủ thử. Có một điều kiện: khai cuộc này đòi hỏi hiểu trung cuộc. Vì nó không ép gì từ sớm, bạn phải biết biến một thế vững thành lợi thế thật thay vì trôi dạt thụ động. Khi xem lại ván của các kỳ thủ mạnh dùng Phi tượng cục, hãy chú ý cách họ hấp thụ sức ép rồi chọn đúng lúc chuyển sang chủ động.

Tập Phi tượng cục trên XiangqiPlay

Hãy tạo tài khoản miễn phí trên XiangqiPlay, xác minh email, rồi mở ván bằng T3.5 trước máy ở một trong tám cấp độ từ Easy đến God. Sau mỗi ván, xem Đen đã đáp bằng Pháo hay bằng Mã, và kế hoạch của bạn đã đổi theo ra sao.