Pháo đầu đối Bình phong mã: thế trận kinh điển nhất

Vì sao cặp khai cuộc này quan trọng

Pháo đầu đối Bình phong mã (中炮对屏风马) là cuộc đối đầu được nghiên cứu nhiều nhất trong cờ tướng. Đỏ vào Pháo giữa bằng P2-5, Đen đưa hai Mã lên đứng cạnh nhau trước cung để cùng giữ Tốt đầu. Không bên nào thắng bằng ép buộc; ván cờ xoay quanh nhịp đi, cấu trúc và quyền chủ động.

Pháo đầu là hệ thống tấn công trực diện nhất, còn Bình phong mã, tức hai con Mã như tấm bình phong gấp đứng trước cung, có lẽ là thế đáp bền bỉ nhất. Hiểu cuộc đấu này là hiểu gần như toàn bộ cách các ý tưởng khai cuộc trong cờ tướng vận hành.

Các nước đi chính

Biến chính hay gặp: 1.P2-5 M8.7 2.M2.3 X9-8 3.X1-2 M2.3. Đen nhảy Mã lộ 8 lên lộ 7, đưa Xe góc sang lộ 8 vừa trống, rồi nhảy Mã lộ 2 lên lộ 3, trong khi Đỏ ra Mã và đưa Xe góc sang lộ 2. Viết theo ký hiệu Trung Quốc, ba nước của Đen là 马8进7, 车9平8, 马2进3.

Thứ tự nước có thể khác. Một đường quen thuộc khác là 1.P2-5 M2.3 2.M2.3 M8.7: Đen dựng xong tấm bình phong trước, Đỏ có Mã hỗ trợ cụm Pháo. Tiếp theo Đỏ xếp Xe sau Mã bằng X1-2, còn Đen nhấc Xe góc bằng X9.1 để có thêm quân phòng thủ trước khi giông bão kéo tới. Bốn nước đầu của đường này là thế trận nổi tiếng bậc nhất của cờ tướng hiện đại, và mọi chuyện sau đó xoay quanh quân Xe: chiếm lộ nào, Xe nào qua sông trước, ai được quyền đổi quân.

Vì sao tấm bình phong đứng vững

Pháo Đỏ mạnh vì nó nhảy qua một quân để với tới Tướng. Bình phong mã đánh thẳng vào cơ chế ấy: mỗi Mã giữ Tốt đầu bằng cách nhảy qua điểm trống bên cạnh, nên Pháo không còn ăn Tốt miễn phí và mọi nước ăn trên lộ giữa đều bị ăn lại.

Ưu điểm thứ hai là hai Mã che chở nhau. Không con nào bị bắt rẻ, vì ăn con này thì con kia ăn lại. Hãy so với một con Mã ra đơn độc: bất cứ Xe nào qua sông cũng quấy được nó mà không tốn gì. Phía sau tấm bình phong, Sĩ và Tượng sẵn sàng tăng cường cho cung, tạo thành một khối gọn và bền, nơi mọi điểm đột phá tự nhiên đều được canh ít nhất một lần.

Đỏ chơi để làm gì

Tốc độ là thứ nhất: đưa Xe tới sông trước khi tấm bình phong hoàn chỉnh, khi vẫn còn một con Mã để đánh. Thứ hai là phá trung lộ bằng Binh đầu, đúng lúc Đen không thể đáp mà không làm lỏng bình phong. Thứ ba là đưa thêm quân tấn công thứ hai vào lộ giữa, để quân phòng thủ của Đen cạn trước quân tấn công của Đỏ.

Kế hoạch nổi tiếng nhất là Pháo đầu Quá hà xa (中炮过河车): Đỏ xếp Xe sau con Mã đã ra rồi đưa nó qua sông, thường bằng X2.6, để ép con Mã đang giữ cấu trúc của Đen. Xe ở nửa bàn bên kia tấn công Tốt, Mã và quân phòng thủ cùng lúc, từ khoảng cách mà rất ít quân đuổi được; một Xe xâm nhập như vậy thường chỉ có thể bị chặn bằng một Xe khác. Nếu Xe thứ hai của Đen còn ở nhà khi Xe Đỏ tới, Đen phải phòng thủ bằng những quân vốn không sinh ra để phòng thủ.

Mối nguy của Đỏ là dàn quân quá đà. Nếu đòn tấn công chững lại, những quân đã đẩy lên sẽ thành điểm yếu, và cấu trúc chắc chắn của Đen bắt đầu lên tiếng. Pháo đầu là khai cuộc của người chạy nước rút: phải biến năng lượng ban đầu thành lợi thế, nếu không sẽ hụt hơi.

Đen phòng thủ và phản công ra sao

Thứ tự ưu tiên của Đen rất rõ: hoàn thành tấm bình phong, rồi đưa cả hai Xe ra. Khi Xe Đỏ qua sông, cách đáp chính là đề nghị đổi Xe. Đó không phải là nhát gan mà chính là mục đích: mỗi lần đổi là bớt một quân tấn công trong khi hàng thủ vẫn nguyên vẹn. Đừng chạy Mã bình phong để tránh đòn, vì tự phá cấu trúc là cách biến một thế bị ép thành một thế thua. Và hãy ra Xe cuối cùng trước khi bị buộc phải ra.

Tránh đổi Tốt không cần thiết, vì mỗi lần đổi có thể mở lộ cho Xe đối phương, và đừng tham quân. Nhiều sai lầm của bên cầm Bình phong mã bắt đầu từ việc ăn một con Binh rồi mở toang lộ cho Xe Đỏ. Trong thế này, cấu trúc đáng giá hơn một con Binh.

Bình phong mã không thụ động. Khi đợt tấn công đã bị chặn, hai Mã đặt tốt trở thành quân tấn công, nhảy vào trận Đỏ qua chính những điểm Đen kiểm soát suốt khai cuộc. Tín hiệu phản công thường là lúc Đỏ dàn quân quá đà, các quân đã dồn lên mà không còn đòn tiếp theo. Ngược lại, cách thua phổ biến nhất của Đen là nóng vội: phản công khi Xe thứ hai chưa hề nhúc nhích.

Hai cách chơi Bình phong mã

Theo thời gian, Đen phát triển hai nhánh lớn. Một nhánh giữ thế trận gọn, phòng thủ trực tiếp ở trung tâm, chịu sức ép rồi chờ phản đòn. Nhánh kia đưa một Pháo ra sớm hoặc tiến một Tốt cánh để tranh không gian, biến phòng thủ thành bàn đạp phản công. Chọn nhánh nào là chuyện tính cách: thích hấp thụ sức ép và trừng phạt sự quá đà thì chọn cách chắc chắn; muốn tranh quyền chủ động sớm thì chọn cách tích cực, chấp nhận những biến sắc và nhiều nước ép buộc hơn.

Cuộc tranh luận này có từ rất lâu. Các sách cổ trước đó thường đáp Pháo đầu bằng Pháo, nhưng Mai hoa phổ (梅花谱) của Vương Tái Việt, sống vào thời Khang Hy nhà Thanh, cho thấy Bình phong mã không chỉ đứng vững trước Pháo đầu mà còn đánh bại được nó. Cuộc đấu Pháo với Mã mà cuốn sách mở ra chưa bao giờ thật sự kết thúc.

Học thế trận này thế nào

Khi cầm Đen, đừng cố bác bỏ điều gì trong mười nước đầu: hãy đáp, hoàn tất ra quân và đề nghị đổi quân khi đòn tấn công dựa vào một quân Xe. Khi tự chơi lại thế trận, chỉ cần để ý một điều: thời điểm mỗi Xe bắt đầu hoạt động. Gần như mọi kết quả trong cấu trúc này đều bắt nguồn từ khoảnh khắc ấy.

Cách nhanh nhất để thấm là chơi cả hai bên. Với một tài khoản miễn phí trên XiangqiPlay, bạn có thể bày Pháo đầu hoặc Bình phong mã và đấu với máy ở tám cấp độ từ Easy đến God, rồi xem lại ván để tìm thời điểm quyền chủ động đổi chủ.