Loading…
Học cờ tướng
Bàn cờ, cách bày quân, cách đi của bảy loại quân, chiếu tướng và chiếu bí, luật lộ tướng, luật chiếu dai và luật hoà. Mỗi quân có một hình minh hoạ do chính máy cờ của XiangqiPlay tính ra.
Cờ tướng chơi trên lưới 9 đường dọc và 10 đường ngang; quân đứng ở giao điểm chứ không ở trong ô. Khoảng trống giữa hàng năm và hàng sáu là sông, thường ghi 楚河 漢界 (Sở hà, Hán giới). Ở mỗi đầu bàn cờ, ô vuông 3×3 có hai đường chéo là cung: Tướng và hai Sĩ không bao giờ rời cung.
Hàng cuối, từ góc vào giữa: Xe, Mã, Tượng, Sĩ, Tướng ở chính giữa, rồi Sĩ, Tượng, Mã, Xe. Hai Pháo đứng ở hàng ba, ngay trước hai Mã. Năm Tốt đứng ở hàng bốn, cách nhau một cột. Đỏ đi trước.
Trong mỗi hình, quân được khoanh tròn là quân đang nói đến. Chấm xanh là điểm quân có thể đi tới; vòng đứt nét là quân có thể ăn.
Tướng đi từng bước một theo chiều ngang hoặc dọc và không bao giờ được ra khỏi cung, tức ô vuông 3×3 có kẻ chéo ở mỗi đầu bàn cờ. Mất Tướng là thua ván cờ.
Vì chỉ có chín điểm để đứng, Tướng là quân dễ bị vây nhất, và hầu hết các thế chiếu bí đều là cách lấy đi từng điểm một trong chín điểm ấy.
Mỗi bên có hai Sĩ đứng cạnh Tướng. Sĩ đi chéo một bước và cũng không được ra khỏi cung, nên cả ván chỉ có năm điểm.
Sĩ là quân thuần phòng thủ: chặn đường chéo vào cung và che chắn cho Tướng trước Xe, Pháo. Đổi Sĩ sớm là lỗi kinh điển của người mới.
Tượng đi chéo đúng hai bước và không được qua sông, nên chỉ có bảy điểm ở nửa bàn cờ của mình. Nếu điểm giữa đường chéo có quân đứng, Tượng bị cản và không đi được nước đó.
Hai Tượng là lớp phòng thủ thứ hai bên ngoài cung. Giữ đủ hai Sĩ hai Tượng đến tận tàn cuộc là điều rất đáng làm.
Mã đi một bước thẳng rồi một bước chéo ra ngoài, giống quân mã cờ vua, nhưng có một khác biệt quyết định: Mã có thể bị cản. Nếu điểm kề ngay theo hướng thẳng có quân đứng, Mã không đi được hướng đó.
Trong hình, Mã chỉ đến được hai điểm phía trước; hai điểm bên cạnh bị Tượng và Xe của chính mình cản chân. Cản chân Mã là một trong những chiến thuật phổ biến nhất.
Xe đi thẳng theo hàng hoặc cột với khoảng cách tuỳ ý và bắt quân địch đầu tiên gặp trên đường. Đây là quân mạnh nhất bàn cờ: một Xe tương đương khoảng hai Mã hoặc hai Pháo.
Từ góc bàn cờ, Xe chỉ đến được hai điểm phía trước trước khi bị Tốt của mình chặn cột. Đưa Xe ra sớm, lên các cột thoáng, là nguyên tắc đầu tiên của khai cuộc.
Pháo đi y hệt Xe nhưng bắt quân theo cách khác: để ăn quân, Pháo phải nhảy qua đúng một quân bất kỳ, gọi là ngòi. Pháo không ăn được quân kề bên và không nhảy qua hai quân.
Hình minh hoạ cho thấy cả hai vế của luật: Pháo có thể đi đến mọi điểm trống trên cột và hàng của nó, và có thể ăn Mã Đen ở cuối cột bằng cách nhảy qua Pháo Đen đứng giữa. Cờ vua không có quân nào như vậy, và đó là lý do cờ tướng tấn công rất sớm.
Tốt đi thẳng một bước và ăn quân theo cùng cách. Tốt không bao giờ đi lùi. Sau khi qua sông, Tốt được đi ngang thêm một bước, biến một quân chậm chạp thành một quân tấn công có ích.
Tốt không phong cấp; đến hàng cuối, Tốt chỉ còn đi ngang được. Tốt đã qua sông đáng giá hơn nhiều so với Tốt còn bên nhà.
Khi một quân tấn công Tướng đối phương, đó là chiếu tướng và bên bị chiếu phải giải quyết ngay: đi Tướng, ăn quân đang chiếu, hoặc chặn đường chiếu. Nếu không cách nào được, đó là chiếu bí và ván cờ kết thúc. Bạn không được đi nước để Tướng của mình bị chiếu.
Luật khiến người chơi cờ vua bất ngờ: bên đến lượt mà không còn nước đi hợp lệ nào thì thua. Cờ tướng không có hoà vì hết nước đi. Điều này làm cho tàn cuộc ít quân trở nên quyết liệt hơn cờ vua rất nhiều.
Hai Tướng không được đối mặt nhau trên cùng một cột khi giữa chúng không có quân nào. Nước đi để hai Tướng đối mặt là không hợp lệ, và nước đi lấy đi quân cuối cùng đứng giữa hai Tướng cũng vậy. Nói cách khác, Tướng kiểm soát cột nó đang đứng như một quân Xe chỉ nhìn thấy Tướng đối phương.
Kỳ thủ giỏi dùng luật này như một vũ khí: đưa Tướng lên cột đối phương cần, và mọi quân địch đứng giữa hai Tướng bị ghim tại chỗ. Rất nhiều thế thắng tàn cuộc chỉ dựa vào luật này.
Không được chiếu mãi. Nếu cùng một thế cờ lặp lại ba lần mà một bên chiếu ở mọi nước, bên chiếu phải đổi nước hoặc bị xử thua. Đuổi dai một quân không có bảo vệ cũng bị cấm tương tự. Nếu cả hai bên lặp lại nước đi mà không chiếu, không đuổi, ván cờ hoà.
Ván cờ còn hoà khi hai bên thoả thuận hoặc khi không bên nào đủ quân để chiếu bí. Vì hết nước đi là thua và luật lộ tướng cho Tướng thêm sức tấn công ở tàn cuộc, cờ tướng ít hoà hơn cờ vua: một Xe đơn luôn thắng Tướng trơ.