Phản cung mã: thế đáp Pháo đầu với Pháo đứng góc cung

Phản cung mã là gì

Phản cung mã (反宫马) là một thế đáp Pháo đầu của bên Đen, thường đi 1.P2-5 M2.3 2.M2.3 P8-6 3.X1-2 M8.7. Đen ra cả hai Mã nhưng đặt một Pháo vào góc cung, ngay trước một con Sĩ. Thế trận linh hoạt, khác hẳn Bình phong mã đối xứng, và hướng tới phản công nhiều hơn là phòng thủ thuần túy.

Viết theo ký hiệu Trung Quốc, đường đi này là 1.炮二平五 马2进3 2.马二进三 炮8平6 3.车一平二 马8进7. Bằng lời: Đen nhảy Mã lộ 2 lên lộ 3, đưa Pháo lộ 8 sang lộ 6, nơi nó đứng ở góc trước của cung, tức góc Sĩ, rồi nhảy Mã thứ hai từ lộ 8 lên lộ 7. Trong lúc đó Đỏ ra Mã và đưa Xe góc sang lộ 2.

Pháo đầu đe dọa điều gì

Muốn hiểu Phản cung mã, trước hết phải hiểu nó chống lại cái gì. Sau P2-5, Binh đầu của Đỏ đứng ngay trước Pháo và trở thành ngòi, nên Pháo nhắm thẳng vào Tốt đầu của Đen, quân lúc đó chưa được ai bảo vệ. Nếu Đen làm ngơ, Đỏ nhảy Pháo qua Binh của mình và ăn Tốt đầu mà không mất gì.

Lộ giữa cũng cần được đếm. Lúc vào ván, giữa Pháo Đỏ và Tướng Đen chỉ có hai quân: Binh đầu của Đỏ và Tốt đầu của Đen. Bớt đi một trong hai, Pháo còn đúng một ngòi và chiếu Tướng ngay. Mối đe dọa cũng không dừng ở một con Tốt: Pháo ở lộ giữa ép vào trung tâm và hỗ trợ Xe, Mã tấn công cung về sau. Vì vậy thế đáp nào cũng phải giải ba bài toán: bảo vệ Tốt đầu, đưa Xe ra, và tranh lại trung tâm.

Ba nước của Phản cung mã làm gì

Nước M2.3 đầu tiên giải ngay bài toán Tốt đầu. Con Mã ở lộ 3 nhảy qua điểm trống bên cạnh để canh Tốt đầu, nên Pháo Đỏ không còn ăn Tốt miễn phí.

Nước P8-6 là dấu ấn riêng của hệ thống. Thay vì để Pháo ở nhà hay đưa vào giữa, Đen đặt nó lên góc cung, ngay trước con Sĩ cùng lộ. Nước M8.7 sau đó hoàn tất việc ra hai Mã. Chỉ sau ba nước, Đen đã có hai Mã trên bàn và một con Pháo đứng ở vị trí khác hẳn Bình phong mã, nên ván cờ đi theo một kiểu khác.

Điểm mạnh của Phản cung mã

Phản cung mã linh hoạt. Nó cho Đen một kiểu thế cờ khác với Bình phong mã đối xứng mà vẫn ra nhanh cả hai Mã. Với người muốn tránh những thế Bình phong mã quen thuộc, hoặc muốn ván cờ nghiêng về phản công, đây là một lựa chọn có chiều sâu.

Điểm yếu: con Mã lộ 7 bị cản chân

Cái giá nằm ở chính con Pháo góc cung. Mã đi một bước thẳng rồi một bước chéo, và bị chặn hoàn toàn nếu có quân đứng ở bước thẳng đầu tiên. Khi Pháo đứng ở lộ 6, con Mã ở lộ 7 muốn nhảy về phía trung tâm phải đi qua đúng điểm Pháo đang đứng, nên chân Mã bị cản. Kết quả là trong lúc này chỉ có con Mã ở lộ 3 bảo vệ Tốt đầu, và Đen phải xử lý thời điểm thật cẩn thận.

Đó cũng là điều cần theo dõi suốt khai cuộc. Chừng nào Pháo còn đứng ở góc cung, Mã lộ 7 chưa canh được Tốt đầu, nên mọi ý đồ của Đỏ nhắm vào trung lộ đều đáng được tính kỹ trước khi Đen đi tiếp.

So với các thế đáp Pháo đầu khác

Bình phong mã (屏风马) có biến chính 1.P2-5 M8.7 2.M2.3 X9-8 3.X1-2 M2.3. Hai Mã cùng canh Tốt đầu và Xe ở lộ 8 sẵn sàng vào trận sớm. Thế này vững, cân bằng, xây từ những nước ra quân tự nhiên và thường được xem là cách đáp Pháo đầu phổ biến nhất. Điểm yếu của nó là dễ thành thụ động nếu Đen chỉ biết giữ, nên Đen cần kế hoạch phản công bằng Xe và Pháo.

Thuận pháo (1.P2-5 P8-5) và Nghịch pháo (1.P2-5 P2-5) đáp Pháo bằng Pháo, tranh trung tâm ngay thay vì giữ nó. Thuận pháo gần như đối xứng, nhưng Đỏ đi trước một nước trong cuộc đua soi gương nên Đen phải nắm các biến then chốt và đi chính xác. Nghịch pháo rất sắc và hai mặt, hợp với người thích tính toán nhưng trừng phạt sai sót nhỏ.

Tam bộ hổ (三步虎) đi 1.P2-5 M8.7 2.M2.3 P8-9 3.X1-2 X9-8: Mã, Pháo, Xe, ba bước là Xe Đen đã đứng trên lộ mở. Đổi lại, Pháo ở biên ít vai trò ở trung tâm, và khi Mã thứ hai chưa ra thì chỉ một Mã canh Tốt đầu. Đơn đề mã (单提马) cho một Mã lên giữa, Mã kia ra biên, như nước 1.P2-5 M2.1. Con Mã ở biên không canh Tốt đầu, nên Đen nhường bớt sự vững chắc ở trung tâm để lấy sự linh hoạt.

Điểm chung đáng để ý: cả Phản cung mã lẫn Tam bộ hổ đều có lúc chỉ một Mã canh Tốt đầu. Khác biệt là ở Phản cung mã cả hai Mã đã ra, chỉ có một con tạm thời bị chính Pháo của mình cản chân.

Nguyên tắc trước mọi Pháo đầu

Dù chọn thế đáp nào, vài nguyên tắc luôn đúng. Đếm ngòi trên lộ giữa trước mỗi nước, vì thừa hay thiếu một quân là thay đổi tất cả. Đưa Xe ra trước khi chúng bị nhốt. Giữ Sĩ và Tượng liên kết để cung Tướng luôn được che. Và cẩn thận với những nước ăn quân trên lộ giữa, vì mỗi quân rời khỏi hay đặt chân lên đó đều thay đổi số ngòi giữa Pháo Đỏ và Tướng của bạn.

Người mới có nên chơi Phản cung mã

Lời khuyên chung là bắt đầu với Bình phong mã. Nó dạy đúng những nguyên tắc cần học trước: đưa hai Mã về phía giữa, bảo vệ Tốt đầu, ra Xe sớm, và sai sót nhỏ ít bị trừng phạt ngay như trong các biến Pháo đối Pháo. Những ý tưởng ấy cũng dùng được trong rất nhiều khai cuộc khác.

Khi đã quen Bình phong mã, bạn sẽ thấy Phản cung mã dễ hiểu hơn nhiều: vẫn là ý tưởng ra hai Mã, chỉ khác ở con Pháo góc cung và ở chỗ phải tính thời điểm chính xác hơn khi con Mã lộ 7 còn bị cản chân.

Luyện Phản cung mã trên XiangqiPlay

Với một tài khoản miễn phí đã xác minh email, bạn có thể cầm Đen đấu với máy ở một trong tám cấp độ từ Easy đến God và đáp Pháo đầu bằng Phản cung mã cho tới khi ba nước đầu thành phản xạ. Thư viện 5.000 câu đố chiếu hết đã được engine kiểm chứng sẽ cho bạn thấy những đòn mà Pháo đầu thật sự nhắm tới.