Nghịch pháo, còn gọi là Liệt pháo (列炮), là thế Đen đáp 1.P2-5 bằng P2-5 từ cánh đối diện. Thế cờ lệch, đối công từ sớm và luật hai Tướng thành chiến thuật.
Nghịch pháo là gì
Nghịch pháo, còn gọi là Liệt pháo (列炮), là thế khai cuộc trong đó Đen đáp Pháo đầu bằng một Pháo đầu lấy từ cánh đối diện: 1.P2-5 P2-5 (炮二平五 炮2平5). Hai Pháo tiến vào lộ giữa theo hai hướng ngược nhau, mỗi bên nhắm vào Tốt đầu của bên kia ngay từ nước đầu, và thế cờ mất cân bằng từ nước thứ hai.
Liệt pháo là âm Hán Việt của 列炮, nghĩa là những con Pháo dàn hàng: tên gọi tả cảnh Pháo Đen xếp lên lộ giữa từ phía ngược với Pháo Đỏ. Người chơi Việt Nam quen gọi là Nghịch pháo, dựa trên chữ nghịch nghĩa là ngược, đặt cạnh Thuận pháo, nơi Pháo Đen lấy từ cùng phía: 1.P2-5 P8-5. Đây là một ví dụ cho thấy đọc thẳng từng chữ Hán không phải lúc nào cũng ra cái tên mà kỳ thủ Việt thật sự dùng.
Đọc nước đi: vì sao cùng là P2-5 mà khác cánh
Ký hiệu cờ tướng Việt Nam dùng dấu gạch ngang cho nước bình, tức đi ngang, và dấu chấm cho nước tiến. P2-5 là Pháo ở lộ 2 bình sang lộ 5. Mỗi bên tự đếm lộ từ 1 đến 9 tính từ tay phải của mình, nên lộ giữa luôn là lộ 5. Trong ký hiệu Trung Quốc, Đỏ ghi số bằng chữ Hán còn Đen ghi bằng chữ số Ả Rập, vì thế cùng một nước P2-5 được viết là 炮二平五 cho Đỏ và 炮2平5 cho Đen.
Vì hai người ngồi đối diện, lộ 2 của Đỏ và lộ 2 của Đen nằm ở hai cánh khác nhau trên bàn cờ. Pháo Đỏ ở lộ 2 đi ngang về phía giữa; Pháo Đen ở lộ 2 của Đen cũng đi về phía giữa nhưng từ mép bên kia, nên trên sơ đồ hai con Pháo chạy ngược chiều nhau. Ở Thuận pháo, Đen dùng Pháo lộ 8 của mình, con Pháo đứng cùng cánh với Pháo Đỏ vừa đi, nên hai con chạy cùng chiều.
Sự lệch thế mang lại điều gì
Một thay đổi nhỏ về hướng đủ để phá vỡ sự đối xứng. Con Pháo còn ở nhà của mỗi bên giờ nằm ở hai cánh khác nhau trên bàn cờ, nên hai đạo quân lớn lên về hai sườn khác nhau. Ai thích những ván mà cả hai cùng tấn công nhưng ở hai nơi khác nhau, đây là khai cuộc dành cho họ.
Mất cân bằng là một nguồn lực chiến đấu. Khi hai bên tấn công cùng một cánh, bên phòng thủ thường tới kịp. Khi hai đợt tấn công nằm ở hai cánh đối diện, cuộc đua là thật và không bên nào có thể chỉ phòng thủ mà thoát ra.
Nó cũng có nghĩa là ít chuỗi nước ép buộc phải học thuộc hơn so với Thuận pháo; phần lớn công việc được làm bằng sự hiểu biết về chỗ đứng của từng quân. Vậy Nghịch pháo có rủi ro hơn Thuận pháo không? Đó là một loại rủi ro khác. Ít đối xứng hơn, ít lý thuyết ép buộc hơn, nên ván cờ được quyết định nhiều hơn bằng phán đoán và ít hơn bằng trí nhớ.
Đừng nhầm điều đó với sự an toàn. Thế cờ rất sắc và hai mặt. Nó hợp với người thích tính toán nhưng trừng phạt những sai sót nhỏ, nên là lựa chọn mạo hiểm với người mới học.
Kế hoạch cho cả hai bên
Với Đỏ: phát triển về phía cánh mà Đen yếu hơn, và đừng đổi mất những quân làm nên đợt tấn công của mình. Với Đen: đếm thật kỹ. Đợt phản công của bạn phải nhanh bằng đợt tấn công của Đỏ, vì nó sẽ không nhanh hơn được.
Với cả hai: luôn để một mắt ở lộ giữa. Hai con Pháo trên đó có nghĩa là một nước ăn quân bất cẩn có thể mở thẳng một đường tới Tướng của chính mình. Pháo cần đúng một quân ở giữa để ăn hay chiếu, nên mỗi quân rời khỏi hoặc đặt chân lên lộ giữa đều làm thay đổi phép đếm.
Cũng như ở Thuận pháo, đây là cuộc tranh nhịp, và các ván Pháo đối Pháo nóng lên rất nhanh. Người hiểu kế hoạch thường thắng người chỉ thuộc thêm được vài nước.
Luật hai Tướng không được đối mặt
Hai Tướng không bao giờ được đứng đối mặt nhau trên cùng một lộ mà không có quân nào ở giữa. Một Tướng nhìn thẳng lên một lộ trống vì thế khống chế cả lộ đó: Tướng bên kia không được bước vào. Trong một khai cuộc mà cả hai Pháo giữa đến rồi đi, lộ giữa trống ra thường xuyên hơn bạn nghĩ, và luật này thôi là kiến thức suông để trở thành chiến thuật. Người ta thắng ván ở đây bằng cách dọn quân cuối cùng khỏi lộ giữa đúng lúc, để đối phương không còn nước hợp lệ nào để gỡ.
Vì thế, trước mỗi nước ăn quân ở trung lộ, hãy tự hỏi một câu: sau nước này, hai Tướng có nhìn thấy nhau không. Câu hỏi chỉ mất hai giây và cứu được cả ván cờ.
Chọn Nghịch pháo khi nào
Trước Pháo đầu, Đen có nhiều lối đi. Bình phong mã, với hai Mã cùng canh Tốt đầu, là thế đáp vững và được chơi nhiều nhất. Thuận pháo là cuộc đua gần như đối xứng mà Đỏ đi trước một nhịp. Nghịch pháo nằm ở chỗ khác: vẫn là Pháo đối Pháo, nhưng không có sự đối xứng nào để bám vào.
Nếu bạn mới học, hãy bắt đầu với Bình phong mã, rồi quay lại Nghịch pháo khi đã quen đếm ngòi và tính các biến đối công. Nếu bạn thích những ván mà mỗi bên tấn công một cánh và phán đoán quan trọng hơn trí nhớ, Nghịch pháo đáng để đưa vào danh mục khai cuộc của mình.
Tập Nghịch pháo trên XiangqiPlay
Muốn quen thế cờ lệch này, hãy chơi nó nhiều lần ở cả hai bên. Tạo tài khoản miễn phí trên XiangqiPlay, xác minh email, đấu với máy ở tám cấp độ từ Easy đến God, và trước mỗi nước ăn quân ở lộ giữa, hãy hỏi lại câu hỏi về hai Tướng.
Đội ngũ XiangqiPlay
Ban biên tập XiangqiPlay