Kỳ thủ cờ tướng Việt Nam: những tên tuổi làm nên lịch sử

Những kỳ thủ cờ tướng Việt Nam đáng nhớ

Trong các kỳ thủ cờ tướng Việt Nam, Lại Lý Huynh đi xa nhất: năm 2025 anh là người đầu tiên ngoài Trung Quốc vô địch thế giới nội dung cá nhân nam. Những tên tuổi lớn khác gồm Mai Thanh Minh, Trềnh A Sáng với kỷ lục bảy lần vô địch quốc gia, Nguyễn Vũ Quân, Nguyễn Thành Bảo, Ngô Lan Hương và Nguyễn Hoàng Yến.

Thành tích trong bài lấy từ danh sách kết quả của Liên đoàn Cờ tướng Thế giới (WXF), Wikipedia tiếng Việt và các báo VnExpress, Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Nhân Dân, Người Lao Động. Chi tiết nào các nguồn chưa khớp nhau, chúng tôi bỏ qua.

Giải quốc gia và thế hệ mở đường

Sau năm 1975, giải vô địch cờ tướng quốc gia được tổ chức lần đầu năm 1992 tại Đà Nẵng, khi đó chỉ có nội dung nam; nội dung nữ có từ năm 1994. Cờ tiêu chuẩn vẫn là nội dung quan trọng nhất, và giới cờ gọi vui người vô địch là Kỳ vương, Kỳ hậu.

Nhà vô địch đầu tiên là Mai Thanh Minh, kỳ thủ TP HCM sinh năm 1957 và mất năm 2010. Ông thắng bốn giải liền từ 1992 đến 1995, nên được gọi là Tứ liên quán, rồi vô địch lần thứ năm năm 1998. Năm 1993, ông nằm trong đoàn Việt Nam đầu tiên dự giải vô địch thế giới tại Bắc Kinh, cùng Diệp Khai Nguyên, Trần Văn Ninh và Lê Thị Hương. Lê Thị Hương xếp thứ tư bảng nữ năm đó, và năm 1994 trở thành nhà vô địch nữ quốc gia đầu tiên.

Những kỳ đầu, giải thế giới có một bảng riêng cho kỳ thủ ngoài Trung Quốc. Theo danh sách của WXF, người Việt thắng bảng này ba kỳ liền: Mai Thanh Minh năm 1993, Võ Văn Hoàng Tùng năm 1995 và Mai Thanh Minh năm 1997. Từ năm 1999, bảng ấy chỉ dành cho kỳ thủ ngoài cả Trung Quốc lẫn Việt Nam.

Trềnh A Sáng, Túy kỳ tiên

Trềnh A Sáng, còn được ghi là Trịnh A Sáng, tên tiếng Hoa 郑亚生, sinh năm 1962 ở Chợ Lớn trong một gia đình người Việt gốc Hoa. Theo VnExpress, ông học cờ từ người hàng xóm Trương Á Minh, nhà vô địch quốc gia năm 1997. Biệt danh Túy kỳ tiên do huấn luyện viên Lê Thiên Vị đặt cho ông.

Ông giữ kỷ lục bảy lần vô địch quốc gia nội dung cờ tiêu chuẩn: 1996, 2000, 2001, 2002, 2006, 2008 và 2015. Ba lần liền từ 2000 đến 2002 mang lại cho ông danh xưng Tam liên quán. Ông còn bốn lần về nhì, vào các năm 1993, 1999, 2005 và 2021.

Ở giải thế giới, thành tích cá nhân tốt nhất của ông là hạng tư năm 2001 tại Ma Cao, năm Việt Nam giành hạng ba đồng đội nam. Năm 2005 tại Paris, ông cùng Nguyễn Vũ Quân giúp Việt Nam về nhì đồng đội, chỉ sau Trung Quốc. Ông qua đời sáng 3/6/2025 tại TP HCM sau thời gian dài bạo bệnh; giải cuối cùng ông dự là giải vô địch quốc gia tháng 4/2024.

Nguyễn Vũ Quân và Nguyễn Thành Bảo

Nguyễn Vũ Quân, sinh năm 1983 tại Hà Nội, ba lần vô địch quốc gia vào các năm 2004, 2005 và 2009. Ở giải thế giới 2005 tại Paris, anh xếp hạng ba cá nhân nam; Wikipedia tiếng Việt ghi đây là lần đầu một kỳ thủ không phải người gốc Hoa giành huy chương cá nhân ở giải này. Anh còn xếp thứ tư năm 2007, và mất tháng 11/2009 khi mới 26 tuổi.

Nguyễn Thành Bảo, sinh năm 1978 ở Nam Định, tên tiếng Hoa 阮成保, được người hâm mộ gọi là Tây độc vì lối đánh ngẫu hứng, táo bạo. Anh vô địch quốc gia các năm 2007, 2011 và 2023. Theo danh sách của WXF, anh xếp hạng ba cá nhân nam thế giới năm 2007, hạng nhì năm 2009 sau Triệu Hâm Hâm (Zhao Xinxin), hạng ba năm 2011 và hạng ba năm 2022. Hạng nhì năm 2009 là thành tích cá nhân nam tốt nhất của Việt Nam cho tới năm 2023.

Bảo rời đấu trường đỉnh cao năm 2014 và trở lại năm 2021. Năm 2022 tại Kuching, Malaysia, anh và Lại Lý Huynh cùng bất bại qua chín ván: Bảo bốn thắng, năm hòa và giành huy chương đồng cá nhân, Lý Huynh ba thắng, sáu hòa và xếp thứ tư. Vì thứ hạng đồng đội nam tính bằng thành tích của hai kỳ thủ tốt nhất mỗi đội, Việt Nam giành huy chương vàng đồng đội, xếp trên Trung Quốc. Báo Nhân Dân gọi đó là tấm huy chương vàng lịch sử.

Ngô Lan Hương và Nguyễn Hoàng Yến

Ngô Lan Hương, sinh năm 1979 tại TP HCM, tên tiếng Hoa 吴兰香, giữ kỷ lục mười lần vô địch quốc gia nữ: 2001, 2002, bảy lần liền từ 2005 đến 2011, và 2013. Theo WXF, chị về nhì bảng nữ giải thế giới năm 2007 và 2009. Wikipedia tiếng Việt ghi chị thi đấu cho Việt Nam đến năm 2017, sau đó nhập quốc tịch và thi đấu cho Singapore.

Nguyễn Hoàng Yến, sinh ngày 16/8/1992 tại TP HCM, tập cờ từ năm 10 tuổi và giành ngôi á quân quốc gia năm 15 tuổi. Chị năm lần vô địch quốc gia nội dung cờ tiêu chuẩn, các năm 2016, 2017, 2022, 2023 và 2024. Theo Wikipedia tiếng Việt, chị là kỳ thủ Việt Nam duy nhất ba lần vô địch cả ba nội dung tiêu chuẩn, nhanh, chớp trong cùng một giải, vào các năm 2016, 2023 và 2024. Ở giải thế giới, chị về nhì bảng nữ ba lần: 2011, 2013 và 2017.

Lại Lý Huynh và năm 2025

Lại Lý Huynh sinh ngày 16/5/1990 ở Vĩnh Long, lớn lên ở Cà Mau, tên tiếng Hoa 赖理兄, biệt danh Nam phương công tử. Anh sáu lần vô địch quốc gia, vào các năm 2013, 2014, 2016, 2018, 2021 và 2025, đứng thứ hai trong lịch sử sau Trềnh A Sáng. Theo VnExpress, anh bắt đầu tập với phần mềm cờ tướng từ năm 2005.

Năm 2023 tại Mỹ, anh và Mạnh Thần (Meng Chen) cùng dẫn đầu với 13 điểm sau tám ván. Ván chung kết cờ tiêu chuẩn hòa sau gần bốn giờ, Lý Huynh thua ván phụ cờ nhanh và nhận huy chương bạc. Hai năm sau tại Thượng Hải, giữa 51 kỳ thủ nam, anh bất bại qua tám vòng với năm thắng, ba hòa, bằng 13 điểm với hai kỳ thủ Trung Quốc Doãn Thăng và Mạnh Phồn Duệ, rồi vào chung kết nhờ hơn Phồn Duệ đúng 1 điểm chỉ số phụ.

Chiều 27/9/2025, cầm quân Đen, Lý Huynh thắng Doãn Thăng trong trận chung kết. Trung Quốc đã vô địch cả 18 kỳ trước ở nội dung này, nên anh là người đầu tiên ngoài Trung Quốc giành danh hiệu. Ông Nguyễn Hữu Luận, Chủ tịch Liên đoàn Cờ Việt Nam khóa 2011 đến 2015, xem trực tiếp trận đấu và thưởng nóng 1 tỷ đồng.

Lớp kỳ thủ trẻ

Các giải trẻ thế giới cũng đã có tên người Việt. Theo báo Nhân Dân, năm 2022 Đinh Trần Thanh Lam và Nguyễn Trác Hoàng Thi giành hai huy chương vàng nội dung nữ lứa U16 và U12. Năm 2023, theo Tuổi Trẻ, Trần Nguyễn Minh Hằng mang về huy chương vàng U12 nữ.

Mỗi nhà vô địch chuẩn bị theo cách riêng. Wikipedia tiếng Việt dẫn lời Trềnh A Sáng rằng trước mỗi giải vài tháng, ông nghiên cứu sẵn một thế trận để gài đối thủ và bỏ nó sau giải, vì đối phương sẽ tìm ra cách hóa giải. Muốn tập theo cách của mình, bạn có thể bắt đầu trên XiangqiPlay với 5.000 câu đố chiếu hết đã được engine kiểm chứng, rồi tạo tài khoản miễn phí để đấu với máy ở tám cấp độ, từ Easy đến God.