Cách chơi cờ tướng cho người mới: bàn cờ, đi quân, thắng thua

Cờ tướng chơi như thế nào?

Cờ tướng là trò chơi của hai người, mỗi bên 16 quân đặt trên giao điểm của bàn cờ 9 đường dọc và 10 đường ngang, chia đôi bởi con sông ở giữa. Bên Đỏ đi trước, hai bên lần lượt mỗi người một nước. Muốn thắng, bạn phải chiếu bí Tướng đối phương hoặc dồn đối phương đến chỗ không còn nước đi hợp lệ nào.

Tọa độ trong bài theo kiểu của XiangqiPlay: cột a đến i tính từ bên trái của Đỏ, hàng 1 đến 10 tính từ phía Đỏ, nên hàng cuối của Đỏ là hàng 1 và của Đen là hàng 10.

Bàn cờ: 90 giao điểm, một con sông, hai cung tướng

Bàn cờ tướng có 9 cột dọc và 10 hàng ngang, tạo thành 90 giao điểm. Khác với cờ vua, quân đứng trên giao điểm chứ không nằm trong ô, nên các đường sát mép bàn cũng là chỗ đứng bình thường.

Giữa bàn là sông, dải trống nằm giữa hàng 5 và hàng 6. Tượng không bao giờ được qua sông, còn Tốt chỉ được đi ngang sau khi đã sang bên kia sông. Mỗi bên có một cung tướng, khối 3x3 giao điểm có hai đường chéo hình chữ X ở giữa mép bàn phía mình, trên các cột d, e và f. Tướng và hai Sĩ không bao giờ được ra khỏi cung.

Bày quân đúng vị trí

Bắt đầu từ hàng cuối. Từ a1 đến i1, quân Đỏ xếp theo thứ tự Xe, Mã, Tượng, Sĩ, Tướng, Sĩ, Tượng, Mã, Xe: hai Xe ở hai góc, Tướng đứng chính giữa cung. Hai Pháo đứng ở b3 và h3, cùng cột với hai con Mã và cách Mã một điểm. Năm Tốt đứng ở a4, c4, e4, g4 và i4, giữa hai Tốt luôn có một điểm trống.

Bên Đen bày y hệt, đối xứng qua sông, trên các hàng 10, 8 và 7. Bày đúng thì hai Tướng ở giữa hai cung, các Pháo nhìn thẳng vào nhau theo cột, Tốt hai bên tạo thành hai hàng so le ở hai bờ sông.

Trên XiangqiPlay, quân Đỏ là 帥 仕 相 傌 俥 炮 兵 và quân Đen là 將 士 象 馬 車 砲 卒, theo thứ tự Tướng, Sĩ, Tượng, Mã, Xe, Pháo, Tốt. Có bộ cờ dùng chung chữ cho Mã và Xe hai bên, khi đó cứ nhìn màu quân. Đỏ đi trước và có 44 nước đi hợp lệ để chọn ở nước đầu tiên.

Cách đi của bảy loại quân

Tướng đi mỗi lần một điểm theo chiều ngang hoặc dọc, không đi chéo và không ra khỏi cung, nên cả ván nó chỉ có chín điểm để đứng. Sĩ đi một điểm theo đường chéo, cũng không ra khỏi cung, nên chỉ đứng được năm điểm: bốn góc cung và điểm giữa cung.

Tượng đi đúng hai điểm theo đường chéo, không hơn không kém, và không được qua sông, nên cả đời chỉ có bảy điểm để đứng. Nếu điểm nằm giữa đường chéo ấy có quân, dù là quân ta hay quân địch, Tượng không đi hướng đó được. Người chơi gọi đó là chẹn mắt tượng.

Mã đi một điểm thẳng rồi một điểm chéo ra ngoài, trông giống quân mã cờ vua nhưng không nhảy qua quân được. Nếu điểm sát bên Mã theo hướng nó định đi đã có quân đứng, hướng đó bị chặn hẳn. Đó là cản mã, hay chặn chân mã. Ở chỗ thoáng, một con Mã có thể tới tối đa tám điểm.

Xe đi bao nhiêu điểm cũng được theo hàng hoặc cột, miễn đường không vướng quân, và ăn quân địch đầu tiên trên đường đó. Xe đi được khắp bàn và là quân mạnh nhất, nên hãy đưa Xe ra sớm và đừng để mất Xe vô ích.

Pháo khi không ăn quân thì đi y như Xe. Muốn ăn quân, Pháo phải nhảy qua đúng một quân, của bên nào cũng được, gọi là ngòi pháo, rồi đáp xuống quân địch phía sau. Không có ngòi thì không ăn được, có hai quân ở giữa cũng không ăn được. Ngay từ thế xuất phát, Pháo Đỏ ở b3 đã có thể ăn Mã ở b10, dùng chính Pháo Đen ở b8 làm ngòi, dù Xe Đen sẽ ăn lại ngay.

Tốt, nhiều nơi gọi là Chốt, mỗi nước tiến một điểm. Trước khi qua sông, đó là cách đi duy nhất, và ăn quân cũng theo hướng thẳng. Qua sông rồi, Tốt được bước thêm sang ngang một điểm, nhưng không bao giờ lùi và không đi chéo. Cờ tướng không có phong cấp: Tốt xuống tới hàng cuối vẫn chỉ là Tốt, và từ đó chỉ còn đi ngang.

Chiếu tướng và cách thoát chiếu

Một quân có thể ăn Tướng đối phương ở nước kế tiếp là đang chiếu tướng, và bên bị chiếu phải xử lý ngay. Nước hợp lệ nào giúp Tướng thoát nguy cũng được: di chuyển Tướng, ăn quân đang chiếu, hoặc đưa một quân vào chắn giữa.

Cờ tướng có hai kiểu đỡ chiếu riêng. Bị Mã chiếu, bạn có thể đặt quân vào chân mã, tức điểm sát bên con Mã mà nó phải bước qua. Bị Pháo chiếu, bạn có thể chen thêm một quân thứ hai vào giữa Pháo và Tướng, hoặc nếu ngòi là quân của mình thì rút ngòi ra khỏi đường đó.

Bạn không bao giờ được đi một nước khiến Tướng mình bị chiếu. Bước Tướng vào đường Xe, vào điểm Mã đang khống chế, rút quân đang che cho Tướng, hay tự tạo ngòi cho Pháo đối phương bắn đều là nước không hợp lệ.

Luật lộ mặt tướng

Hai Tướng không bao giờ được đứng trên cùng một cột mà giữa chúng không có quân nào. Nước nào tạo ra thế đó đều bị cấm, dù là đưa Tướng ra cột trống hay rút đi quân cuối cùng đang đứng giữa hai Tướng.

Hệ quả là Tướng của bạn khống chế cả cột nó đứng: Tướng địch không được bước sang cột ấy. Một quân đứng một mình giữa hai Tướng cũng bị ghim chặt. Nếu đó là Xe, Pháo hoặc Tốt thì nó chỉ được đi dọc theo cột; nếu là Mã, Tượng hay Sĩ thì không đi được chút nào. Rất nhiều thế thắng ở tàn cuộc dựa vào luật này.

Thắng, thua và hòa

Chiếu bí, hay chiếu hết, là thắng: Tướng bị chiếu và không còn nước hợp lệ nào để thoát. Cách thắng thứ hai làm người quen cờ vua bất ngờ. Nếu đến lượt mà một bên không còn nước đi hợp lệ nào, kể cả khi không bị chiếu, bên đó thua. Cờ vua tính trường hợp này là hòa, còn cờ tướng xử thua cho bên hết nước đi.

Một ví dụ ngắn: Tướng Đen ở d10, một Tốt Đỏ ở e9, Tướng Đỏ ở f1, Đen đến lượt. Tốt khống chế e10 trước mặt nó và d9 bên cạnh, nên Tướng Đen không còn chỗ nào để bước. Tướng không bị chiếu, nhưng Đen hết nước đi và thua.

Ván cờ cũng kết thúc khi một bên xin thua, hoặc khi một bên hết giờ trong ván có tính giờ. Hòa thường gặp nhất là hai bên thỏa thuận, hoặc thế cờ lặp lại mà không bên nào cố ép. Trường chiếu, tức chiếu liên tục trong một vòng lặp, và trường bắt, tức liên tục dọa ăn cùng một quân, đều bị cấm: bên làm vậy phải đổi nước, nếu không sẽ bị xử thua. Trên XiangqiPlay, khi một thế cờ xuất hiện lần thứ ba, hệ thống tự xét lại vòng lặp; nếu chỉ một bên chiếu ở mọi nước, hoặc đuổi cùng một quân ở mọi nước, bên đó thua.

Những thứ cờ vua có mà cờ tướng không có

Cờ tướng không có nhập thành, không có bắt tốt qua đường, không có phong cấp, và Tốt không được đi hai bước ở nước đầu. Bạn cũng không được bỏ lượt: đến lượt là phải đi. Ngoài Pháo khi ăn quân, không quân nào nhảy qua quân khác; Mã và Tượng bị chặn chứ không nhảy.

Tập chơi trên XiangqiPlay

Luật cờ nhớ nhanh nhất khi chính bàn cờ buộc bạn làm đúng. Bàn cờ XiangqiPlay chỉ nhận nước đi hợp lệ và đánh dấu mọi điểm quân bạn chọn có thể tới, nên Mã bị cản hay Pháo thiếu ngòi đều thấy ngay. Tạo một tài khoản miễn phí, xác minh email, rồi đấu với máy ở tám cấp độ từ Easy đến God hoặc luyện mắt với 5.000 câu đố chiếu bí đã được engine kiểm chứng.